فضل الله روزبهان خنجى اصفهانى

101

مهمان نامه بخارا ( تاريخ پادشاهى محمد شيبانى ) ( فارسى )

زارع يعنى حرث و زراعت كار او باشد و بدين معنيست آنچه در كتاب اللّه المجيد واقع شده « أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ » « 1 » و اطلاق حارث بدين معنى بر آن حضرت باعتبار مساعى و اجتهادات ايشانست در مزروع گردانيدن عالم بحرث امن و امان و تازه ساختن جهان بنشر تخم لطف و احسان و اين معنى ظاهرست كه چگونه اهتمام ميفرمايند در زراعت و عمارت و عمّال را پيوسته تحريض مىنمايند برعايت رعيّت و تمكين مردم از معمور ساختن و مزروع داشتن ممالك . سيوم حارث بمعنى لاغر گرداننده . حكايت معاويه و بحث او با انصار و در كتاب نهايه امام جزرى رحمه اللّه روايت كند كه [ 43 ر ] معاويّه هنگامى كه در ايام خلافت خود بمدينه آمد و از اكابر انصار ابو قتاده رضى اللّه عنه كه فارس حضرت پيغامبر صلى اللّه عليه و سلم بوده بسيار پير شده بود و باستقبال خليفه بيرون نرفت . ديگر روز كه ملاقات كردند ، معاويّه با او گفت : چرا استقبال ما نكردى همچنانكه تمام مردم استقبال كردند ، ابو قتاده رضى اللّه عنه فرمود : ما را اولاغى و چيزى نمانده كه استقبال توانيم كرد . معاويّه گفت : شتران كه بران آب ميكشيد و باغهاى خود را آب ميدهيد كجا رفته بود كه بر آن سوار نشديد ؟ گوييا بطريق تعريض ، انصار را سرزنش كرد كه شما اهل زراعتيد نه اهل جنگ و حال آنكه انصار در روز غزاى بدر ، لشكر قريش را شكستند و ابو سفيان در آن معركه با پسر خود معاويّه كه اين بحث با او بود در ان روز بگريختند . ابو قتاده رضى اللّه عنه در بديهه فرمود : « حرثناها فى طلبك و طلب ابيك يوم بدر . » يعنى لاغر گردانيديم در ايلغار آن شترانرا در طلب تو و طلب پدر تو روز بدر . يعنى اگر ما اهل زراعتيم قوّت شجاعت و مردى ما در آن مرتبه است كه به شتران آب‌كش سوار شديم و لشكر شما را شكستيم و آن شترانرا در عقب تو و پدرت دوانيديم و لاغر ساختيم در وقتى كه كافر

--> ( 1 ) - سورة الواقعه ، آيات 63 و 64 .